دوشنبه 28 اردیبهشت 1388 - فضانوردانی که مشغول تعمیر و بروز رسانی تلسکوپ فضایی هابل هستند برای سومین بار جهت انجام تعمیراتی درون این سفینه اقدام به راهپیمایی فضایی کردند .

 

                                               

ادامه مطلب

ستاره‌ای كه از مرگ می‌گریزد

                             

یك ستاره مرده كه در صورت فلكی دلو (aquarius) و در فاصله ۶۵ سال نوری از زمین قرار دارد و تقریباً هم اندازه زمین است، تصمیم ندارد كه به این آسانی‌ها از دیده‌ها محو شود. این ستاره در حال مرگ مقدار بسیار زیادی از گازهای داغ و پرتوهای قوی فرابنفش از خود گسیل كرده و جرم زیبا و تماشایی را به نام «سحابی سیاره‌ای» (Planetary nebula) به وجود آورده است. تلسكوپ فضایی ناسا به نام‌های هابل و اسپیتزر با یكدیگر همكاری كردند تا بتوانند جزئیات غیرمنتظره ای از ساختار پیچیده این جرم را آشكار كنند. آنچه در این تصویر مشاهده می كنید تلفیقی است از اطلاعات نوری تلسكوپ هابل و داده‌های زیر قرمز اسپیتزر.ستاره مرده را كه كوتوله سفید نام دارد می توان در مركز این تصویر و به شكل نقطه سفیدی مشاهده كرد. تمام مواد گازی رنگی كه در این تصویر مشاهده می‌شود، روزگاری بخشی از ستاره مركزی بود، اما در فرآیند مرگ ستاره و تبدیل آن به كوتوله سفید از دست می‌رود. تابش‌های شدید فرابنفشی كه از كوتوله سفید گسیل می‌شود، مولكول های موجود در محیط اطراف ستاره را گرم و ناپایدار می‌كند. این ناپایداری از مركز شروع شده و به سمت خارج ادامه پیدا می‌كند. همانند اجاق‌های برقی كه گرم شدن از مركز آغاز شده و به تدریج به اطراف گسترش می‌یابد، در اینجا هم داغ ترین و ناپایدارترین مولكول‌های گاز را در مركز سحابی و به شكل رشته‌هایی به رنگ آبی می‌توان مشاهده كرد. گذار از مولكول‌های ناپایدار به مولكول‌های پایدار با تغییر رنگ از آبی داغ به زرد داغ و قرمز گرم به خوبی مشهود است.
Spaceflight.com

                                    

 

اندازه گیری جرم كوتوله سفید

تلسكوپ فضایی هابل برای اولین بار جرم نزدیك ترین ستاره كوتوله سفید به زمین را با دقت اندازه گرفت. قطر این ستاره كه سیریوس B نام دارد فقط ۱۲ هزار كیلومتر است و به این دلیل تقریباً هم اندازه زمین است، اما جرم آن بسیار نزدیك به جرم خورشید (۹۸ درصد جرم خورشید) است. بررسی ستاره سیریوس B بسیار دشوار است زیرا ستاره مجاور آن یعنی سیریوس A (شعرای یمانی) بسیار درخشان است و نور این ستاره مانع از آن می شود كه سیریوس B با دقت بررسی شود. یك گروه بین المللی از اخترشناسان از طیف نگار تصویری تلسكوپ هابل برای تحلیل و بررسی نورهای ساطع شده از سیریوس Bاستفاده كرده است. محاسبه جرم این ستاره نیز بر این مبنا بوده است كه نور ستاره به وسیله میدان گرانشی شدید ستاره مجاور آن چگونه منحرف شده است. گفتنی است میدان گرانشی سیریوس B حدود ۳۵۰ هزار بار شدیدتر از میدان گرانشی زمین است. سرپرست این گروه پژوهش در این باره می گوید: «ما بسیار به وجد آمده ایم، پس از ۱۴۰ سال ناامیدی، بالاخره توانستیم اطلاعاتی را كه در مورد این دسته از ستاره ها نیاز داریم، به دست آوریم و بالاخره به این نتیجه برسیم كه آیا نظریه ما در مورد كوتوله های سفید صحیح است یا خیر.»

                         

 

ستارگان دنباله دار از كجا میایند؟

در طول زندگی بشر, ستارگان دنباله دار بسیاری دیده شده اند ولی در هیچ زمان مشخص نشده است كهانها از كجا میایند. در سال ۱۹۵۰ اختر شناسی به نام یان اورت ثابت كرد كه هزاران میلیارد ستاره دنباله دار در مداری بسیار دوردست به دور خورشید میگردند. این ستاره های دنباله دار ابری را تشكیل میدهند كه به " ابر اورت " موسوم گردید. ابر اورت متشكل از قطعات یخ حاوی غباری از سنگ است.
مركز بعضی از این سنگها ممكن است از صخره تشكیل شده باشد. گاهی دو ستاره دنباله دار ممكن است با هم تصادف كنند یا شاید ستاره دور دستی انها را به سوی خود بكشد. در این صورت حركت ستاره دنباله دار كند می شود و ستاره دنباله دار به طرف خورشید " سقوط " میكند. هنگامی كه ستاره دنباله دار به خورشید نزدیك میگردد,یخ ان گرم میشود و بخاری غبار الود تولید میكند, یعنی همان چیزی كه ما از زمین انرا مشاهده میكنیم.

 

منبع : آفتاب

 

ادامه مطلب

 

                                   سحابی هیلکس

آیا خورشید ما روزی به این شکل خواهد بود؟ سحابی هیلکس یکی از درخشان ترین و نزدیک ترین سحابی

های سیاره نما-ابر های گازی که در پایان عمر یک ستاره خورشید مانند به وجود می آیند-در آسمان است. گازهای بیرونی ستاره پخش شده در فضا، از زاویه دیده ما به شکل یک مارپیچ دیده می شوند. باقی مانده ستاره ای در مرکز، که به یک کوتوله سفید تبدیل شده است، بسیار پر انرژی می تابد و گازهای اطراف را نیز به تابش در می آورد. سحابی هیلکس , NGC 7293 ، در فاصله 700 سال نوری و در صورت فلکی دلو واقع شده است و 2.5 سال نوری قطر دارد.تصویر بالا توسط تصویر بردار با میدان دید باز بر روی تلسکوپ2,2 متری لاسیا در رصد خانه جنوبی اروپا ثبت شده است. تصاویر بسته از لایه های درونی هیلکس , گره های گازی، با منشا نامعلوم را نشان مدهند.

منبع :ماهنامه نجوم

سحابی حلقه

 پژوهشگران به کمک ترکیب تصاویر به دست آمده از تلسکوپ فضایی هابل قادر به ساخت تصاویر سه‏ بعدی از سحابی‏‌های سیاره ‏نما، از جمله سحابی حلقه شدند.

کیست که این تصویر شگفت ‏انگیز از سحابی حلقه، عضو 57ام از فهرست مسیه را که توسط تلسکوپ هابل گرفته شده ‏است نشناسد؟ تصویر رنگی اصلی از ترکیب سه تصویر سیاه‏ و سفید به دست آمده است که هر یک به کمک سه فیلتر رنگی مختلف توسط "دوربین سیاره‌ای گسترده میدان 2 هابل"  گرفته شده‏ بودند.

 فیلتر آبی، تابش‌های بسیار داغ هلیوم را جدا می‌کند که عمدتا نزدیک ستاره ‏مرکزی قرار گرفته‏‌اند. فیلتر سبز نشان‌دهنده اشعه‏های تابیده از اکسیژن یونیده شده است که دورتر قرار دارند و فیلتر قرمز، نیتروژن یونیده‏ شده را نشان می‏دهد که دورتر از گازهای دیگر واقع شده است. ما می‌دانستیم که هر یک از این مولکول‏ها کجا قرار دارند ولی تا به امروز و پیش از جادوی یوکا متساوینیو  قادر نبودیم به صورت سه بعدی آنها را ببینیم. 

 

ادامه مطلب

ادامه مطلب

ستاره های دنباله دار

واژه انگلیسی comets (ستاره های دنباله دار) از اصطلاح لاتینی  cometea stellae به معنی "ستاره های گیسو دراز" مشتق شده است . ستاره های دنباله دار یا دنباله دارها شاید از جالب ترین اجرام منظومه شمسی باشند : ظاهرشان با آن چه به راستی اند خیلی فرق دارند.

یک دنباله دار پرنور ,در ظاهر قرص نورانی بزرگی است مانند ماه که بیشتر اوقات به هنگام روز هم دیده میشود: با دنباله ای به طول صد ها میلیون کیلومتر, و مانند یک سیاره , بر بیضی  کشیده ای بر گرد خورشید می گردد.

اما در واقع ستاره ی دنباله دار اجتماعی کروی شکل از تعداد زیادی سنگ است که چون به خورشید نزدیک میشود گرم میشود و نور ساطع میکند و قسمتی از آن غبار و گاز تیدیل میشود که دنباله دار را ترک میگوید و دنباله را پدید  می آورد.

هر بار که ستاره ی دنباله داری از نزدیکی خورشید عبور کند , قسمتی از جرم آن به مصرف دنباله می رسد که مانند دود در فضا بر باد میرود . پس از چند ده یا یک صد بار گذشتن از حضیض , تمام مواد فرار و فروزنده ی آن تمام میشود و ستاره ی دنباله دار توده ای میشود از شهابواره ها که در فضا حرکت میکند و گه گاه بر زمین رگباری از شخانه میبارد.

دنباله دار ها با اجرام دیگر منظومه شمسی تفاوت بسیاری دارند : آن ها از حیث اندازه ,جرم , چگالی و رفتار منحصر به فرد اند.

طول یک دنباله دار نمونه تقریبا 150 میلیون کیلومتر است و ممکن است به 800 میلیون کیلومتر هم برسد. عرض و ضخامت یک ستاره ی دنباله دار

ارقامی بزرگ اند. 000,150 کیلومتر رقم عادی هر یک از این ابعاد است .جرم آن که بی تناسب کوچک است , به قدر کم است که اگر برخوردی نزدیک با کوچکترین نزدیک با کوچکترین قمر پیدا کند ,اختلالی در حرکت آن پدید نمی آورد: جرم یک ستاره ی دنباله دار بزرگ در حدود یک میلیونم جرم زمین بر آورد شده است.

 

 

 

تیتان

یا تایتان، بزرگ‌ترین قمر کیوان (سیاره) است. این قمر در ۲۵ مارس ۱۶۵۵ توسط کریستین هویگنس هلندی کشف شد. تیتان توسط چشم غیر مسلح قابل رویت نیست ولی می‌توان آن را توسط تلسکوپ‌های آماتوری و یا حتی برخی دوربین‌های دو چشمی قوی مشاهده نمود. تیتان تنها قمری است که دارای اتمسفر غلیظ بوده و تنها جرمی غیر از زمین است که دارای منابع اثبات شده سطحی مایعات می‌باشد. تیتان غالبا قمری با مشخصات سیاره خوانده می‌شود. تیتان دومین قمر بزرگ در منظومه شمسی است. اتمسفر تیتان غالبا از نیتروژن است با این حال دارای متان و اتان نیز می‌باشد. وجود باد و باران سطح تیتان را به شکلی مشابه سطح زمین تبدیل کرده‌است. ماهواره‌های زیادی وجود زیست و یا مراحل ابتدایی پیدایش شرایط پیشا-زیستی در تیتان را مورد کاوش قرار داده‌اند

 

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد

کهکشان کهکشان به مجموعه ستارگان، گاز و غبار گفته می‌شود که با نیروی جاذبه کنار هم نگاه داشته شده‌اند. کوچک‌ترین کهکشانها دارای عرضی برابر با چند صد سال نوری هستند و بزرگ‌ترین کهکشانها تا ۳ میلیون سال نوری عرض دارند و شامل بیش از ۱۰۰۰ میلیارد ستاره هستند. اشکال کهکشانها بر اساس شیوه‌ای طبقه بندی می‌شود که طبق شیوه طبقه بندی ستاره شناس آمریکایی، ادوین هابل، شکل یافته‌است. در مورد تکامل کهکشانها اطلاعات قطعی کمی در دست است. تنها مطلب مورد اطمینان این است که کهکشانها میلیاردها سال پیش به شکل توده‌ای از ابرهای گازی و غباری بوجود آمدند.

نمای کهکشان مارپیچی ESO ۲۶۹-۵۷ در پشت پرده‌ای از ستارگان جلوتر. چهره این کهکشان رو به زمین است و فاصله آن با ما ۱۵۰ میلیون سال نوری است. قطر این کهکشان ۲۰۰، ۰۰۰ سال نوری است.

 

ادامه مطلب

مقدمه

ستارگانی که در آسمان مشاهده می‌شود نمی‌توانند برای همیشه بدرخشند، زیرا در نهایت انرژی آنها به پایان خواهد رسید و ستاره خاموش خواهد شد. حتی درخشنده‌ترین ستارگان در آسمان فقط می‌توانند چندین میلیون سال بدرخشند و انرژی از خود گسیل کنند.

 

تحول یک ستاره

وقتی ستاره‌ای متولد می‌شود به مرحله‌ای می‌رسد که انرژی آن تقریبا بطور کامل توسط واکنشهای سوختن هیدروژن و تبدیل هیدروژن به هلیوم تأمین می‌شود. بیشتر عمر ستاره در این مرحله سپری می‌شود که اصطلاحا گفته می‌شود ستاره روی رشته اصلی قرار دارد. به عنوان مثال خورشید یا هر ستاره دیگر هر بار که 4 اتم هیدروژن یک اتم هلیوم را بوجود می‌آورند انرژی تولید می‌کند که برای این ، مقدار زیادی از انرژی خورشید در هسته خود 700000 عمر یک ستاره بر حسب جرم ستاره مورد تحقیق قرار می‌گیرد بطوری که هر چه قدر ستاره‌ای بیشتر باشد زمان تحول آن رشته اصلی کوتاهتر خواهد شد و برعکس عمر ستارگان کم جرمتر بر روی رشته اصلی به مراتب بلندتر است و این بدین علت است که ستارگان کم جرمتر انرژی خود را با آهنگ کمتری مصرف می‌کنند.

میلیون کیلوگرم هیدروژن را مصرف می‌کند. اگر چه این عدد بسیار بزرگ است ولی مقدار کمی از جرم هیدروژن موجود در ستاره است و خورشید با این احتمال بیلیونها سال دیگر نیز همچنان خواهد درخشید و نیز بیشتر عمر خود را روی رشته اصلی خواهد گذراند.

گسترش میان سالی
تشعشع واکنشهای هسته‌ای داخلی ، لایه‌های
بیرونی غول سرخ را به بیرون می‌رانند. توأم
با انبساط ، لایه‌های بیرونی سرد می‌شوند
و رنگشان از زرد به قرمز تغییر می‌کند.

 

سنین بالا

هنگامی که ستاره هیدروژن خود را سوزاند و مقداری از این هیدروژنها طی واکنشی به هلیوم تبدیل شد و به مرحله‌ای رسید که مرکز ستاره کاملا از هیدروژن خالی شد و ستاره فقط هلیم خواهد داشت و ستاره مجددا به چشمه دیگر انرژی یعنی گرانش روی خواهد آورد. و برای اینکه از هسته ستاره واکنشهای جدید صورت گیرد لازم است که هسته ستاره متراکم شود تا دمای آن افزایش پیدا کند و در این دما باهم جوش کند و مقداری عنصر کربن و مقدار زیادی انرژی تولید کند.

برای تراکم هسته ، انرژی پتانسیل گرانشی آزاد شده لایه‌های خارجی را مجبور به بزرگتر شدن می‌کند و در نتیجه ستاره بزرگتر شده و رنگ آن سرخ می‌شود. این تراکم و انبساط لایه‌های خارجی تا زمانی ادامه پیدا می‌کند که واکنشهای هلیوم سوز در هسته ستاره شروع شود بدین ترتیب دمای سطحی ستاره کاهش پیدا می‌کند و به ستاره بسیار بزرگ با رنگ سرخ و با دمای کم تبدیل می‌شود و بسته به جرمش غول یا ابر غول سرخ می‌شود. در مورد ستاره منظومه شمسی خورشید این جریان میلیاردها سال طول می‌کشد و دمای سطحی آن تا 3000 درجه کلوین کاهش می‌یابد.

منبع : دانشنامه نجوم